«نقشه ی ذهنی» یا tankekart متدی مفید برای تدریس بچه های دو زبانه!

قابل توجه معلم های دو زبانه و والدین مسئول

در سیستم آموزشی مدارس نروژ، متد یا روشی در تدریس وجود دارد که به آن tankekart گفته می شود. من برای یافتن کلمه ی معادل فارسی آن به ویکی پدیا مراجعه کردم. خوشبختانه چنین کلمه ای در فارسی یافت می شود و به آن «نقشه ی ذهنی» گویند. از قول ویکی پدیا «نقشه ذهنی، نموداری درختی است که برای بیان کردن کلمات، ایده ها، فعالیت‌ها یا موارد دیگر مربوط به یک کلید واژه یا ایده مورد استفاده قرار می گیرد. این نمودار برای تولید، سازماندهی و ساختار دهی ایده‌ها و افکار به کار بسته می‌شود و در حل مسئله، فرایند تصمیم گیری و نوشتن می تواند مورد استفاده قرار بگیرد. »

همه ی ما واقف هستیم که رنگ و فیگور المنت هایی هستند که همیشه توجه بچه ها را به خود جلب کرده است. به زبان ساده تر نقشه ی ذهنی نموداری است که با استفاده از اشکال، رنگ ها و مدل ها این امکان را در اختیار کودکان قرار می دهد که راحت تر با مضمون درس آشنا شوند. از این رو می تواند برای بچه های دو زبانه بسیار مفید و مورد استفاده قرار گیرد. مخصوصا دانش آموزان رتبه پنجم به بالا. تجربه نشان می دهد که بسیاری از بچه های دو زبانه، با وجودیکه به زبان شفاهی یا muntlig språk تسلط دارند، در مواجه با زبان درسی faglig språk یا کلید واژه های درسی دچار چالش می شوند. چرا که چنین زبانی را نه در خانه و نه در خیابان و یا بین دوستان تجربه نکرده اند. در نتیجه خواندن متن هایی که از چنین واژه های جدید درسی انباشته است این احتمال را به وجود می آورد که میل درس خواندن در بچه های مهاجر را کاهش دهد.

از این رو معلم های دو زبانه یا حتی والدین می توانند با استفاده از روش «نقشه ی ذهنی یا Tankekart» ضمن کار کردن با کلید واژه ها، و ارائه ی آنها به صورتی که برای بچه ها جالب باشد، تا حدود زیادی از این کاهش میل به خواندن مطالب درسی جلو گیری کنند.

من این مطلب را برای معلم های دو زبانه و یا والدینی که نسبت به تحصیل فرزندانشان حساس هستند، نگاشته ام. در زیر شما می توانید سه نمونه از این نقشه ی ذهنی را که به سه زبان (نروژی ـ فارسی و ترکی ) درست کرده ام ببینید. و در متن اورجینال در وبلاگ Gjennom vinduet mitt مطلب را به طور کامل به نـــــــــروژی بخوانید.

این نقشه های ذهنی مربوط به درس های کلاس ششم ابتدایی بوده و تم موضوعی آن «دمکراسی و دیکتاتوری» است. (با کلیک کردن روی عکس ها آنها را بزرگتر ببینید)

انگار دارم برای خودم زندگی می کنم

دارم به این خاک می اندیشم. به این خاک می نگرم. به این خاک شرمنده. به پیوندی که ما را بر اساس ناپایداری ها گره زد. می اندیشم به آدمها. به زندگی که بر روی همین خاک تیره جاری است. به این تلاطم ساکن می اندیشم. به معماهایی که مادر بزرگ هم از پشت عینک ذره بینی اش نتوانست بیابد. و در آخر گفت: «عمرمان به هدررفت!»

چهره های وا رفته ای می بینم که با انگیزه ی غریزی، به سوی «نان» می روند. و با نمره ی بیستی که از دلمردگی گرفته اند پای به خانه می نهند. بالاخره از همه ی اینها که بگذری، سر سفره، شکم که سیر شد هر کس می گوید: «خدایا شکرت»!

و من ....

و من قناعت می کنم به همه چیزهایی که ندارم و هیچ چیزهایی که دارم. به تابستانم! و فراموش می کنم که دریا جای شناست. سایه هایمان عصر ها بزرگتر از ما می شوند و صبح ها که موقع آغاز است رادیو جز خبرهای سیاسی چیز خاصی ندارد که گزارش کند. حتی زلزله هم شده «سیاسی».

شقیقه هایم را در دستانم می فشارم. چشمان خسته ی من بدون آنکه به جای مشخصی خیره شود، حکایت وار با مغزم رابطه ی نامشروع دارد. انگار دارم برای خودم زندگی می کنم...

مسیر آرزوها

در مسیر آرزوها بود که آمدیم و هویت یافتیم.
و در همین مسیر آرزوها گم شدند!
و هویت ها رنگ باختند.
امروز نه آرزوها، یا هویت ها

که لحظه هاست که اعتبار دارد.
و ما که هنوز در گیر این لحظه هاییم!

یک شکلات، یک جمله و یک زندگی!

البته که همه ی درها بسته نشده است. گاهی می بینی زندگی از جایی ـ روزنه ای به تو لبخند می زند که اصلا انتظارش را نداری. فقط باید این لبخند را دریابی. و وقتی دریافتی آنرا باز گردانی... گرفتن و دادن... البته که ممکن است.

شاید امروز هم یکی از آن روزها و از آن لبخندها بود. روز اول هفته... وقتی بر سر کار حاضر شدم، شکلات آدم نمایی را روی میزم دیدم. و کاغذی را در کنار آن که بر رویش چیزی نوشته بود. این:

« روز خوبی داشته باشی! Ha en fin dag»

نفهمیدم که از که بود. وقتی پرسیدم کسی هم نمی دانست. مهم نبود. مهم این بود که این شکلات به این کوچکی و جمله ی به این کوتاهی باعث می شد من روزم را خوب شروع کنم. مهم این بود که با همین چیزهای ساده و کوچک، سیگنال های مثبتی در شریانهای وجودم احساس می کردم. مهم این بود که من این لبخند ها را دریافتم و به دیگران، به همکاران، به شاگردانم باز پس دادم. و الان آنرا دارم به شما تحویل می دهم.

مهم این است که زندگی جریان دارد. با یک شکلات و یک جمله ی مثبت. به این سادگی!

سلام ای کهنه عشق من ...

امروز شما را مهمان آهنگی از ستار می کنم: سلام (لطفا موزیک بک گراند وبلاگ را استوپ دهید)

نداری هیچ گناهی جز ــــــــــــــــــــــــــ که بر من دل نمی بازی ...

بکش دل را شهامت کن ـــــــــــــــــ مرا از غصه راحت کن

شدم انگشت نمای خلق ـــــــــــــ مرا تو درس عبرت کن ....

و سیزده ای که بدر شد...

روزگاری این افکار صادق هدایت توی «بوف کور» عجیب مثل خوره یقه ی مرا گرفته بود. اینکه: «در زندگی زخمهايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می خورد و میتراشد. اين دردها را نمیشود به کسی اظهار کرد، چون عموما عادت دارند که اين دردهای باورنکردنی را جزو اتفاقات و پيش آمدهای نادر و عجيب بشمارند و اگر کسی بگويد يا بنويسد، مردم بر سبيل عقايد جاری و عقايد خودشان سعی می کنند آنرا با لبخند شکاک و تمسخر آميز تلقی بکنند. زیرا بشر هنوز چاره و دوائی برايش پیدا نکرده و تنها داروی آن فراموشی بتوسط شراب و خواب مصنوعی بوسیله افیون و مواد مخدره است. ولی افسوس که تاثیر این گونه دارو ها موقت است و بجا ی تسکین پس از مدتی بر شدت درد میافزاید.»

من همان موقع برای این زخم ها درمان هایی یافته بودم. و با این درمان ها به جنگ آنها می رفتم. داروی من «عشق» و «شادی» بود. من با این دو، زخم ها را دوا می کردم.

اما امروز بعد از سالها غربت نشینی، هم «عشق» و هم «شادی» هایم تحلیل رفته اند. و من می بینم که چگونه این زخم ها دارند پیش روی می کنند.

روزی از خواهرم در این مورد پرسیدم. او گفت: باید قبول کنیم که بعضی چیزها در غربت هنوز برایمان ناشناخته است. مثلا ما همه می دانیم سرما خوردگی چیست. وقتی یکی عطسه می زند می فهمیم که یا سرما خورده یا دارد می خورد. یا وقتی سردرد داریم می فهمیدیم که حتما کم خوابی کرده ایم... او می گفت: در غربت دردهایی هست که ما آنرا نمی شناسیم. ولی این دردها کم کم خود را در وجود ما می گستراند. و روزی به خود می آییم که انگار از چیزی رنج می بریم. از او پرسیدم: مثلا چی؟ او گفت مثلا «هوا»!

شاید تو هرگز به هوا فکر نکنی. اینکه ممکن است مریضی تو از هوا باشد. ولی هوا یکی از شاخص های مهم زندگی در غربت است. و به مرور زمان بدون آنکه بدان فکر کرده باشی، می بینی که چیزی دارد تو را می خورد.

***

امروز روز سیزده بدر بود. وقتی بیدار شده و از پنجره بیرون را ورانداز کردم ، دیدم که هوای اخم هایش را پایین آورده است. حالم گرفته شد. داد زدم: لعنتی! کاش فقط امروز را می خندیدی که ما سیزده مان را بدر می کردیم.

در همان وقت دوستان زنگ زدند: «قرار است برای بدر کردن سیزده به کنار رودخانه ی شهر درامن برویم.» گفتم: هوا؟ گفتند: هوا که با ما کاری ندارد. گفتم: سرما؟ گفتند: آتیش بپا می کنیم. گفتم: آخه! گفتند آخه ـ ماخه نداره تا یه ساعت دیگه می ریم. قراره چند ساعتی مهمون طبیعت باشیم.

و چنین شد. به طبیعت پناه بردیم. آتیش بپا کردیم و در کنار آن گرم شدیم. سایر دوستان هم به ما پیوستند. و شدیم «ما»! و گرمایمان بیشتر شد. سبزه ها را ردیف کردیم. و بساط کباب و منقل راه افتاد. دود هوا را گرفت و قلب هوای اخمی را شکافت. ما آهنگ شدیم و غم هایمان را با سبزه ها گره زدیم و انداختیم توی آب... تازه مردمی که از اطراف ما در گذر بودند رشک بردند به صمیمیت ما. به با هم بودن ما. دیدم سبک تر شده ام. دیدم که باید ننشست و گرنه زخم ها مثل خوره روح را آهسته در انزوا می خورد و می تراشد.

پرنده هایی که به یخ روز آب پناه آورده اند:

سبزه ها گره می خورند ...

و در آب زلال راه می گشایند:

آش رشته :

و کباب های سیزده بدر...

نقاشی خستگی ها...

اینروزها دارم خستگی را نقاشی می کنم.

اما انگار هنوز از عهده ی اینکار بر نیامده ام

گاهی آنقدر آنرا می کشم که خسته می شوم.
و سپس از کشیدنش صرف نظر می کنم...

اما همینکه از نکشیدن خسته می شوم

دوباره شروع می کنم به کشیدن!