Adoptivkyllingen og andungene در شبکه ی یوتوب

Adoptivkyllingen og andungene یا «جوجه خوانده و بچه اردک ها» نام کتابی است که برای بچه ها در نروژ نوشته ام. این کتاب توسط انتشاراتی kolofon یا koloritt در سال 2008 در اسلو انتشار یافت. نقاشی های کتاب حاصل کار من و کمک برادر زاده ی نوجوان هنرمندم «سروش برازش» است. ماجرای کتاب بر گرفته از داستانی است که خود در ده سالگی آنرا در ایران نگاشته ام. هنگام کودکی دیدن «جوجه خوانده ها» اغلب موجب تفرح و تعجب من می شد. وقتی مرغی را در کوچه می دیدم که جوجه اردک هایی به دنبالش روان هستند برایم جای سوال می شد: «چطور این بچه اردک ها می پندارند که یک مرغ می تواند مادر آنها باشد یا برعکس؟» از همین تم سود جسته و به بازنویسی همان داستانی که در کودکی نوشته بودم پرداختم. اما در حین کار سعی کردم تا به کاراکترها و ماجراهای داستان رنگ و بویی تازه داده و به چالش های درونی کودکان امروز که در غربت زندگی می کنند بپردازم.

فضای داستان

گر چه من در نقاشی هایم از لباس های زیبای محلی ی گیلانی استفاده کرده و داستان در مزرعه ی صادق در مکانی به نام «بندر» واقع در شمال ایران جایی که بچه های نروژی یا ایرانی حتی ممکن است آنرا نشناسند می گذرد، ولی پرسناژهای داستان برای بچه ها کاملا آشنا هستند. به عبارتی بچه ها خیلی زود رابطه ای نزدیک با آنها برقرار کرده و می توانند احساس کنند که در واقع بین مزرعه های ایران و نروژ هیچ فرقی نیست یا اینکه بسیاری از رفتارهای حیوانات مزرعه صادق شبیه رفتارهای بسیاری از همان گونه ها در داستانهای نروژی است. انتخاب اسم های عجیب و غریب برای قهرمانهای داستان مثل هولی، مولی، شامبولی و کاکولی (که بارها هنگام داستان خوانی برای بچه ها موجب خنده ی آنها شده) برای این می باشد تا بچه هایی که در «جامعه ای چند فرهنگی» بزرگ می شوند با نامهای غیر آشنا و غیر بومی مانوس شوند.

«کتاب کودک» یا «ادبیات کودک»؟

ربکا لوکنز معتقد است: «ادبیات برای کودکان با ادبیات برای بزرگسالان تنها در «درج» متفاوت است. نه در «نوع» ... نوشتن برای کودکان باید با همان معیار داوری شود که نوشتن برای بزرگسالان ... عدم به کارگیری همان معیار انتقادی برای ادبیات کودکان به آن معنی است که بگوییم ادبیات کودکان نسبت به ادبیات بزرگسالان فروتر و کم ارج تر است».

باید اعتراف کنم که کار کردن با ادبیات کودکان کار ساده ای نیست. مخصوصا در کشورهایی مثل نروژ که سرمایه گذاری های عظیمی در این زمینه شده و بچه ها امکانات فراوانی دارند. این امر امکان حضور و موفقیت شما در این عرصه پر رقابت را دشوار تر می کند. اما آنچه که من در این حوزه تجربه کرده ام اینکه ناشران و نویسندگان ادبیات کودک در نروژ ـ مثل اغلب کشورهای دنیا ـ بیشتر توجه شان به گیشه است تا به ادبیات. انتشاراتی ها اغلب روی کتاب هایی سرمایه گذاری می کنند که امکان برگشت سرمایه شان در کوتاه مدت فراهم باشد. این امر دشواری کار را برای کسانی که در آغاز راه هستند دوچندان می کند. و نویسندگان را بر این وا می دارد تا بیشتر به بازار توجه کنند تا مضمون کار. به عبارتی نویسنده ناخودآگاه به یک نویسنده ی سفارشی تبدیل می شود. از همین روست که من خلاء «ادبیات کودک» در این حوزه را بیشتر حس می کنم. کتاب های کودک در این کشور بیشتر رویکردی سرگرم کننده دارد تا بدیعی. و بالطبع کودکان هم عادت کرده اند تا کتاب هایی را بخوانند که ماجراهای سرگرم کننده و قابل فهم تر دارند.

پیام داستان

گر چه مخاطب باید خود، پیام را از داستان دریافت کند، ولی جهت ایضاح باید عرض کنم که «متفاوت» یا «متغایر» بودن و تحمل یا تولرنس پیام اصلی داستان است. بسیاری از بچه های ما از اینکه متفاوت باشند یا دقیق تر گفته باشیم از اینکه آنها را «متفاوت» یا «متغایر» ببینند رنج می برند. من به عنوان یک نویسنده ی مهاجر حس می کنم که در این زمینه کم کار شده است. یا کمتر نویسنده ای بومی از زبان بچه های مهاجر هنجار های اینچنینی را به چالش کشیده است. گر چه با کته گوری یا رده بندی کردن بچه ها مخالفم ولی مخاطبان در این داستان می تواند هم بچه های مهاجر یا «بچه مهاجرها» و هم «بچه های میزبان» باشند. از این رو سعی کردم نظر بچه ها را با پرسش هایی اینچنینی که در آخر کتاب آمده جلب کنم:

ـ ما دیگران را دوست داریم به این خاطر که عین ما هستند؟

ـ ما دیگران را دوست داریم به این خاطر که عین ما فکر می کنند؟

ـ ما دیگران را دوست داریم به این خاطر که حقوقی عین ما دارند؟

روی سخنم

یکی از روزنامه ها در باره کتاب من نوشته: Vindu mot verden. (در یوتوب) او کتاب مرا به پنجره ای تشبیه کرده است که مخالف جهان باز شده است. و این خود نشان می دهد که نویسنده ی تازه کاری چون من کار زیادی دارد تا دیگران را به نگاه کردن از این پنجره تشویق کند. بنابر این باید بگویم راه درازی در پیش دارم. اما شوق رسیدن به من نیرو می دهد. از این رو با اشتیاق بسیاری از کارهای کتاب از قیبل نقاشی ها، طرح جلد، صفحه آرایی ها و حتی تبلیغات را خود بعهده گرفته ام تا کار نشر راحت تر پیش رود. و آخرین تلاشم نیز تبلیغ Adoptivkyllingen og andungene در شبکه یوتوب است.

یوتوب امروزه وسیله ای شده که برای کارهای چند منظوره استفاده می شود. من هم فرصت را غنیمت دانستم تا این کتاب را بیشتر برای جامعه ی نروژ و ایرانی های مهاجر معرفی کنم. لطفا آنرا ببینید و به دوستان توصیه کنید:

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

در همین رابطه می توانید بخوانید:

ـ کتابی برای همه ی بچه های 3 تا 80 سال!

Şahmat

Sen ki yar olmayacaktın niye imdat ettin?
Sen ki bülbül olamazdın, neyi feryat ettin?

Sen ki sevmek bilemezdin niye israr ettin?
Kırılan ahdin ile sen neyi ispat ettin?

Sana ben aşığıdım doğru, vücudumla sana.
Ey vefasız bırakıp aşkımı berbat ettin.

Kalbime hançer atıp gizlice koydun gittin.
Beni dilhun ederek kendini dilşat ettin.

Seni Leyla sanıyordum, sana Mecnun oldum.
Sen ki Şirin de değildin beni Ferhat ettin.

Sevgiler gerçeği boğdu, seni sevdikce yürek.
Acaba ben mi idim yoksa sen ifrat ettin?

Şimdi zincire salıp efkarımı hatıralar.
Düşerek ben dama, sen kendini azat ettin.

Galıba sondu bu yol, geldiğimiz satrancı
Hayretim ben ki nasıl Muhtarı şahmat ettin!

تره می ور کم دارمه

(بهتر است زبانهای محلی مان را که گنجینه ای است برای نسل های بعد، حفظ کنیم. حیف است که از بین برود. از این رو هر از گاهی در جای خالی ما به گیلکی نیز می نویسم. گیلکی زبانی است که من در محل با دوستان و آشنایان تکلم می کردم. ولی امروزه این زبان در معرض انقراض است. نسل جدید گیلکی را کمتر حرف می زنند و بسیار اندکند که قادرند این زبان را بنویسند. یعنی حتی آنهایی که به گیلکی تکلم می کنند، در نوشتن مشکل دارند. من نیز از آن جمله ام . با این وجود می خواهم تلاشم را بکار برم و هر از گاهی به این زبان نیز بنویسم. )

ایمروز کی کموده واموتره بوم ، ایدفعه می چشم بخورده تره... خیلی زمات بو کی تره فراموشه بکوتوبم. خیلی زمات بو که تو می چشمی جی آبیرا بوبوبی... امما ایمروز... ایمروز کی تره بیدم، می خاطرات جان بیگیفته، می غم تازه بوبوسته. باور نوکونی به قول استاد دعایی «نانی چی جور غم داریمه ـ تره می ور کم دارمه...»

مره یاده، هر روز کی مدرسه جی آموییم باید ایته سر تره بزه بیم. می مار گوفتی آخه پسر حیا بوکون، خجالت بکش ... دس ویگیر اَ کاریجی!

می پر گوفتی آقا تی دیل تی پولی بسوزی. آمما مگر ا حرفانی من بدهکار بوم. من اصلا به عشق تو می پولانی جمع ـه کودیم. بعدا آموییم یواش تی ور. وقتی تره دییم، می دیل پر پر زیی. می دیله درون خواندیم: «اَ پول مره ساله ساله، پیشکسته انباره باره ... ایپچه مره مهلت بدی .... »

آمما پوررضا ا آهنگ به نصفه فانرسه می دیل طاقت ناوردی.

آه ... تی مزه مره هرگیز یادا نیشی. تی او ملس ترشی مزه . تی سیاه چرده ده نه . اَشان همه مره خاطیراتی دی. ای زندگی! آی غربت! چیطو مره از تو تاویدایدی؟ چیطو مره تی جن جودا بوکودیدی؟ الان هسه، اَ غربت برهوت میان هیچ نشانی از تو پیدا نیبه.

آمما ایمروز کی تره کومود درون بیدییم، فقط خوایمه داد بزنم و تره دخوانم. گر چی دانم کی سالهایه از تو ده نشانی ننه، گرچی دانیمه کی هر وقت تره خورم ایسهال گیرم. اینه وسین می مار گویه «حیا بوکون ای قد نوخور!»

ولی با ای وصف خوایم داد بزنم:

«مشت انقولی تی آلوچه خوشکه قوربون!»

ا

ا

ا

ا

ا

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ـ مشت انقولی خدا بیامرز امی محل درون آلوچه خوشک، پیله باغاله، آلبالو آب و اجور چیزان فوروختی...

و روز جهانی زن ...

6ـ 7 سالم که بود یکی از کارهای خونه همراهی کردن مادر تا لب رودخونه بود. تا لب رودخونه همش یه دویست ـ سیصد متری راه بود. هوا که بهاری بود با کمال میل همراه مادر می رفتم. مادر مشغول شستن لباس تو آب رودخونه می شد و منم با قورباغه ها و سنجاقک ها بازی می کردم. اما زمستون ها همش بین من و برادر کوچیکم بحث و جدل در می گرفت که کی با مادر بره! اونوقت در حالیکه حسابی حوصله م سر می رفت کناری کز کرده مادر رو نظاره می کردم. بعضا که بارون یا بارون ـ تگرک می بارید مجبور بودم برای مادر که خم شده بود توی آب چتر بگیرم. تعجب می کردم که چطور مادر تو اون هوای سرد لباس ها رو توی آب یخ زده ی رودخونه فرو می برد و چنگ می زد. پاهام تو «بوت» های پلاستیکی یخ زده طاقتم رو تاب می کرد. مدام از مادر که دستهاش از سرما قرمز قرمز شده بود می پرسیدم:

ـ پس کی می ریم خونه ماما؟

...

گذشت سالها، وقوع انقلاب و وضعیت جدید سیاسی، نگاه ما رو هم نسبت به دنیا تغییر داد. اما دیری نپایید که باید وابستگی هامونو نسبت به هر چی «نگاه» جدیدی ست می گسستیم. بین سالهای 61 به بعد امکان هر گونه فعالیت های سیاسی علنی قدغن بود. تنها فعالیت هایی که باعث می شد احساس کنی هنوز زنده هستی، بزرگداشت و گرامی داشت بعضی از این روزهای تاریخی و بین المللی بود. روزهایی مثل روز کارگر، ... و یکی از این روزها هم هشتم مارس بود: روز زن!

17 سالم بود. گل های رُز خریده بودم. وقتی اومدم، مادر تو حیاط خونه، مثل قدیمها روی طشت خم شده بود و لباس ها رو می شست. با وجودیکه «ماشین لباسشویی کن وود» مادر توی آشپزخونه ش خاک می خورد، مادر تمایلی به استفاده از اون نداشت. می گفت که به دستاش بیشتر از «ماشین» اعتماد داره.

خم شدم بوسیدمش و رُزها رو به اون دادم.

ـ این چیه پسرم؟ از من پرسید.

ـ امروز روز تو ی مادر!

مادر بخوبی می دونست که روز مادر چه روزیه. اون روز 25 آذر رو به عنوان روز مادر می شناخت. به خاطر همین با تعجب گلها رو برانداز کرد.

ـ روز مادر؟!

ـ روز مادر نه، روز زن، مادر!

مادر تا اون روز نشنیده بود که روزی به نام «روز زن» داریم. به خاطر همین خوشحال شد و گل ها رو از من گرفت. از آن روز به بعد کم و بیش ما این روز رو گرامی می داشتیم.

امروز مادر پیشم نیست. ولی عطر مادرانه ی او همه جا پیچیده ست.

روز زن بر همه ی زنان مبارک...

به امید پایان دادن به همه ستمهای جنسی و نابرابری های اجتماعی.

دیوارهای خانه

دیوارهای خانه با عکس هایش
گاهی برایت حرف می زنند.
گاهی تو را به یاد خاطره های خنده دار می اندازند.
و گاهی هم سکوت می کنند،
اما بدتر از همه موقعی است که دیوارها دارند تو را می خورند ...

همبرگر روحت شاد!

بعد از تاریکی، برق که می اومد مادرم می گفت: «وینستون روحت شاد»! پدر اما لبخند می زد. بعد بی کنایه می گفت: «وینستون که اسم سیگاره خانم، ادیسون، ادیسون!». اونوقت پُکی به سیگارش می زد و می گفت: «این بدبخت ـ ادیسون ـ زحمت کشیده برق رو اختراح کرده، اونوقت تو خدابیامرزی شو حواله ی یکی دیگه می فرستی.»

و مادر سرش رو تکون می داد.

یادم می یاد پدر در رابطه با تلفن هم همینطور بود. هر وقت شماره می گرفت که با عزیزی تو خارج حرف بزنه با تعجب می گفت: «آخه با چند تا شماره گرفتن، از میون میلیون ها شماره الاّ همون شماره ی تو زنگ می زنه ....؟»

و مادر می گفت:«جل الخالق!»

***

همچی بخوای نخوای منم از این لحاظ به پدر رفتم. با نگاهی تحسین آمیز به اختراعات بشر نگاه می کنم. اصلا این چند سال اخیر خیلی ذهنم مشغول بود که آیا چیزی توی کائنات مونده که بشر اونو اختراع کنه یا نه؟

راستش عقلم قد نداد. خب اگه می داد معطل نمی کردم. حتما اختراعش می کردم. اما دیروز که فیلم «شبکه ی اجتماعی» The Social Network رو دیدم، فهمیدم که جا موندم. داستان عجیبی یه:

«در سال ۲۰۰۳، مارک زوکربرگ، دانشجوی دانشگاه هاروارد بعد از شکست در برقراری رابطه با یکی از دخترهای خوابگاه به نام اریکا، به اتاقش پناه می برد و وبسایتی به نام فیس مش درست می کند که در آن اعضای سایت می توانند به دختران دانشگاه از نظر جاذبیت هایشان نمره دهند. سایت خیلی زود مورد توجه قرار می گیرد تا اینکه سرور های سیستم پایگاه اینترنتی دانشگاه مختل می شود. زوکربرگ شش ماه از تحصیل محروم می شود و وقتی که باز می گردد همه او را می شناسند. دو قلوهای وینکلوس، او را استخدام می کنند تا وبسایتی مخصوص دوست یابی برای آن ها درست کند و بعد از بروز اتفاقاتی وبسایت فیس بوک خلق می شود که مورد توجه پانصد ملیون نفر قرار می گیرد...» (به نقل از ویکی پدیا)

حالا این جوون یکی از میلیونرهای دنیاست. به خشکی شانس! اعضای فیس بوک به بیش از 500 میلیون نفر در دنیا رسیده! امروزه بسیاری از تحولات دنیا از جمله اعتراضات دمکراسی خواهی در خاور میونه هم با کمک همین فیس بوک بنا شده است. فیس بوک داره ریشه ی دیکتاتورها رو از ریشه می کنه.

می گم پدر خدا بیامرزم اگه بود حتما انگشت به دهان می موند. و مادر اگر اهل فیس بوک بود حتما آهی می کشید و می گفت: «همبرگر روحت شاد!»

ای کاش مستقل نبودیم!

سریع قضاوت نکنید و مرا ایادی وابسته به استکبار نخوانید! 32 سال پیش ما نسل جوان که به خیابانها ریخته، خواهان سقوط «رژیم وابسته» ی شاه شده و «استقلال» را برای ایران می خواستیم خیلی هم افتخار می کردیم. شاید شما هم در این همصدا باشید که اگر همه چیز دروغ باشد، «استقلال» تنها شعار اصلی دوران انقلاب بود که جامه ی عمل پوشید. امروز کمتر کسی پیدا می شود که مدعی شود ایران یکی از مستقل ترین کشورها در دنیا نیست. و یا مثلا سیاست کلی و جاری کشور نه در تهران، بلکه در واشنگتن یا لندن پایه ریزی می شود.

اما اجازه دهید یک اعتراف کوچکی بکنم: آقا جان از این عمل پشیمانم! راستش می خواهم اعتراف تر بکنم: ای کاش هرگز مستقل نمی شدیم! اصلا ولم کنید راحت اعتراف کنم که: «وابستگی» بهتر از «استقلال» است! آقا جان رک و راست: اصلا «وابسته» بودن یک رژیم نعمتی است! اصلا من نمی فهمم کی گفته که باید مستقل بود؟ مگر ارزش و اعتبار یک کشور به مستقل یا نبودن آن است؟ کشورهای دنیا و از جمله اروپایی ها که با اعتبارترین در دنیا هستند هر روز تلاش گسترده ای بکار می بندند که بیشتر به هم وابسته شوند. یعنی ما از آن ها بیشتر می فهمیم؟

وقتی خوب نگاه می کنم می بینم که طی این سالها همین «استقلال» عاملی بود برای ایجاد محرومیت. برای خفه خون گرفتن. عاملی بود برای سرکوب و حذف مخالفین. هر کس که دهان به انتقاد از حاکمان می گشود مُهر «عامل و ایادی خارجی» بر پیشانی او زده می شد. حتی این روزها هم که جنبش اعتراضات جوانان تحت عنوان جنبش سبز اوج گرفته، رژیم از آن به عنوان «فتنه» که خب از طرف «دشمنان» طراحی شده نام می برد. یعنی به خطر افتادن استقلال کشور! دیگر هیچ تردیدی نیست که «استقلال» در این مملکت چتری بوده و هست برای حمایت و بازتولید استبداد و دیکتاتوری. به عبارتی «استقلال» حیاط خلوتی حاکمانی است که می خواهند مملکت را دور از چشم این و آن و این حق و آن حق نگه داشته و بچاپند.

انصافا با نگاهی به تحولات اخیر در خاور میانه می بینیم کشورهای «دیکتاتوری وابسته» موضع مهربانانه تر و شکننده تری داشتند تا کشورهای «دیکتاتوری مستقل!» این «کشورهای وابسته» بودند که ملاحظات وابستگی را در نظر گرفته و برای اینکه احساسات جهان خارج را جریحه دار نکنند در سرکوب اعتراضات تردید به دل راه دادند. رژیم تونس، مصر و این اواخر بحرین که به پیروی از ملاحضات وابستگی خود به غرب از جمله امریکا به مخالفین خود اجازه دادند تا بر سر میز مذاکره بنشینند. اصلا چرا راه دور می رویم حتی محمد رضا شاه هم به خاطر همین ملاحظات«وابستگی» صدای انقلاب ما را شنید.

اما نگاه کنید به ایران اسلامی، یا لیبی. دو کشور مستقل که هیچ تردیدی در استقلال شان نیست. چطور دستگاه سرکوب آنها فعال است و هیچ ملاحظاتی نسبت به رعایت حقوق بشر و قوانین انسانی ندارند.

بنابر این دعای بی موردی نیست که آرزو کنم ای کاش ما هم یک رژیم وابسته ای داشتیم، تا حداقل می توانستیم نفسی بکشیم.