Yeni durum, bes yeni siyasət

Bildiyiniz kimi İranda gərginli bir şərayit yaşanmaqdadır . Toplumsal narızaçılıq günü gündən yüksəlməkdədir, qazetələr hələ də budalama ( sansur ) problemi ilə əlbayaxa və qapalış cəzaları ilə üz üzə qalmışlar, qazetəçilər yenidən dəstə dəstə Yarğı Quvvə ( Qəzayi Quvvəsi ) quruluşlarına çağırılıb yada çağırılmamışdan Mafiya sayağı ilə küçə soxaqlarda tutuqlanıb gizli dostaqlara salınırlar . Xalqlar və o cümlədən Azərbaycan xalqı önərgən olaraq yubanmış milli istək və çatıncalarını əldə etməyə qərarlı və sarsılmazdır və bütün rejimin hədə qorxutmasına baxmıyaraq bu sonlarda Babək Qalasında bağıra bağıra bu istəyi yeni biçimdə üzə çıxmış zəmanənin Xəlafət və vəlayət qurumlarına e`lan etdi. Biliyurdu öyrəncilərinin seçkinləri Birləşmiş Beynalxalq Təşkilatının sədri Kufi Ənan`a məktub yazıb İranda pozulan insan hüquqlarını ortaya qoydular .Digər tələbə, aydınçı, yazıçı,və yaxud siyasi çalışanlar belə kimi hərəkata qoşulub rəsmi görəvçilərə məktub yazmaqla əmələn hakemiyəti təngə gətiriblər. Hökümət aparıcıları çeşitli snaryolarla çalışırlar ən son rəsmi opozisionan qalan " Milli-Dinli qrupları"nı biliyurdu olay və qalxışlara ilişdirib həbsləndirələr. Hətta xalqın oy verdiyi Məclis Vəkilləridə Rəhbərə yazdıqları o məşhur məktubdan sonra qusqulanmış hədələnmiş hala düşmüşlər. Bir yandan da Düzəlişçilərin böyük teorisiyəni Abbas Əbdi qazamatdan eşiyə buraxdığı 32 səhifəlik məktubu ilə hakimiyəti və özəlliklə Yarğı Quvvənin başında gedən cərəyanat və sistemini sorğu suala çəkərək rüsvay etdi . O ayaq dirədi ki dilə gətirdikləri, işgəncə və hədələnmə vasitəsi ilə mümkün olmuşdu. Ötəyandanda Zəhra Kazemi İranlı-Kanadalı tabeliyi olan jurnalist və çəkicinin şübhəli ölümünün yeni çixan rüsvayçılığı, həmçinin " Sınırsız İcmalçılar "ın İrana səfərinin yersiz nədənlər dolayısıyla ləğv olması ... Bütün və bütün göstərir ki hakemiyət artıq açmaz bir təngədə girə düşmüşdür : İçdə rejimə qarşı mübarizənin güclənməsi və dışda beynəlxalq basqısının çoxalması onu meydandan çıxa bilməyən bir hərifə çevirmişdir . Avrupa Birliyinin İran ilə iqtisadiyat ilişgilərini yenidən başdan alması üçün İnsan Hüququnu və Artırma Protokelə qatılmağı gözə almaq önşərti ilə əmələn onu baykotlaşdırmışdır . Bölgədə İraq, Əfqanistanda baş verən hadisələr heçbiri İslam rejiminin nəfinə olmamışdır ...
İndi istər istəməz bu mübarizədə baxmıyaraq buna ki Farsdır, Ərəbdir, Türkdür ya Kürddür yeni bir cibhə İslam hakemiyətinin qabağında açılmaqdadır ki özgürlük və pozulmuş mədəni haqqları yenidən qurmaq istəyir. Rejimdə eyni mövqedən ırıqla soyu nəzərə almadan bütün özgədüşünənləri,qarşı cibhədən taniyaraq öz düşməni sanır və onlara qarşı zorlama, qapaz, və işgəncə ilə dostaq siyasəti sürdürür . Sınırsız İcmalçıların e`lan etdiklərinə görə Xamənei qazetəçilərin ən böyük düşməni tanınmışdır.

Bu sayaqla məlumdur ki Təzəlik Əmniyət Qurumları ki deməli əməldə tərsə anlamı daşıyır və Ardıcıl Qətillər lə necə həmyerlilərin əmniyətin qorunması hamıya məlumdur yenidən Özünüqoruyan ( Mühafizəkar) mollalar tərəfindən toparlanıb fəaliyətə başlamışlar . Bu iş Tehran ilə bərabər İsfəhan, Şiraz, Təbriz və ya başqa şəhərlərdə gedir . Örnək üçün İnsafəli Hedayət Təbrizli qazetəçini yaxalanması ilə bərabər Məşhədli Möhsün Sazgara`nı da tutuqlayıb kimsənin xəbəri olmadan işgəncələrə məruz qoymuşlar! Hökümət Azərilərin Babək Qalasında böyük yürüşündən soyçuluğu gözə almaqdan onların öz mənafelərinə zərər toxunacağından daha çoxraq qorxulu idilər. Onlar eyni zamanda Biliyurdu hadisələrin ildönümü aksiyalarından da qorxulu idilər və gərəkəcək tədbirləri gözə almış çalışdılar hər iki hərəkatı boğsunlar.

Sözün qısası bu ki İslam Cumhuriyəti karsiz bir rejim kimi bütün ərsələrdə batmış nə irəliyə gedib nədə geriyə qayıda bilir . Təkcə əlaltında olan seçənəyi qabalıqla boğuntunu irəli sürüb istəkçələri qapazlamaqdır. Rejim dirçəlişli 60 (1980 ) illərin yuxusunu görür və o noqtəyə qayıtmaq istəyir. O illərdə də bütün qarşıçılar, başqaolanlar, və başqadüşünənləri qırqına verib, edə bildi bu günə dək davam etsin . Güya indi də dəyənək və qapazlama siyasəti ilə zənn edir o dönəmi dirildib yaşada bilir . Lakin artıq bu durum davamlı ola bilməz . Kütləvi istəkçə və umular genişlənib rejim gündə bir böhranla qarşı qarşıyadır. Düzəlişçi qollar ( cinahları ) İcraiyat Quvvə və Parlamentdə üstün pozisiyondan yararlanarkən bərkiş-boşaltma siyasəti ilə otoritədə gərəkən gücə malik ola bilməyib xalqın son ümidini hökümətin içdən dəyişməyə qabliyəti olanıda itirirlər . Artıq gülər Prizident Xatəmi də sözkəsəliyini xalq arasında əldən verib, hamı onun estefa etməsini tələb edir ...

Bu gedişlə lazım gəlir ki biz Azərbaycan önərgənləri yenidən baxışlarımızı incələməyə qalxaq. Bu ortamda Soy və Soyçuluq adi ilə problemlərə yanaşmaq bizi milli istəklərimizdən də sapdıra bilir . Bilməliyik ki hər bir dəyişməyi həyata keçirmək vəyaxud hər bir mədəni həqqimizi əldə etmək İranın hökümət və Anayasasını dəyişmək dayirəsindən sovuşur . Bu faktor danılmazdır . Buna görə bir az ilaysal( tarixsel ) və ırıqlıq dartışmalarından yenibdə əməli siyasət içində özümüzə yer axtarmalıyıq. Gərəklidir ki aydınçılar və özəlliklə bu sahədə qələm çalanlar tezliklə qapalılıq və kölgədən çıxıb bu ortama daxil olub başqalarla həmrəylik edək və eyni zamanda milli görüşlərimizi də topluma yaygılamış olaq . Ağ deyilsə bəs qaradır deməklə ancaq və ancaq özümüzü qəflətə qaplamış oluruq.Gərək ki başqa kütlələrlə ortaq mənafeimizi axtararaq tapmış olubda, bu mənafeyə uyğun ortaq estratej müəyyənləşdirək. Gərək elə siyasətlərdən ki bizi başqalardan ayırır və təkçi göstərir gen gəzək . Bu ki biz Türkük doğru amma bilməliyik ki bu cərgələmədə harda yer tutmuşuq !!

باید آنچه را که از درون می طراود به قلم آورد...

بنیاد بین المللی امپکت دوبلین(ایرلند) جایزه ی برتر امسال خود را در بخش ادبیات به نویسنده توانای ترک «اورهان پاموک » به خاطر تالیف کتاب «اسم من قرمز» اعطا کرد. هیئت داوران، با فوق العاده زیبا تشخیص دادن این کتاب، جایزه نفیس صدهزار دلاری را به او ارمغان کردند. خود نویسنده در بخشی از مصاحبه با رادیو آذری آمریکا اظهار داشته که برای خودش نیز دریافت جایزه با وجود حضور بیش از سی تن از مشهورترین نویسندگان دنیا کمی دور از انتظار بوده و او از اینکه کتابش توانسته نظر هیئت داوران را به خود جلب کند خوشحال است. از طرفی با توجه به استقبالی که در خود ترکیه از این کتاب به عمل آمده بود ، و همزمان با مواجه ی اقبال جهانی، ضمن آنکه پیش از این نیزجایزه های بهترین کتاب خارجی سال در فرانسه و ایتالیا را از آن خود ساخته بود احتمال برنده شدن آن وجود داشت. امروزه این کتاب به بیست زبان دنیا ترجمه شده وهم اکنون در چین ، کره ، برزیل ، هندوستان وحتی نروژ نیز زیرچاپ قرار دارد.اورهان پاموک اعتقاد دارد که جهانی شدن موضوع کتابش نشاندهنده ی این است که دنیای شرق هنوز حرفی برای گفتن دارد. او می گوید پس انعکاس اینچنینی بخشی از منیت فرهنگی ما در دنیا آنهم در قالب رمان امکان پذیر است. پاموک نتیجه می گیرد که یعنی که دلیلی وجود ندارد خیال کنیم از دنیا بریده شده ایم و یا در انزوا در غلطیده ایم . او با این کتاب خواسته است پنجره ای به فرهنگ و آداب و سنن ما در گذشته باز کند. او اصرار دارد که «در سرزمین های ما علاوه بر جغرافیا، غنائم فرهنگی نیز وجود دارد ، از نظامی تا مولانا» بدین خاطر او در «اسم من قرمز» به شرح زندگی نقاش و مینیاتوریست هایی می پردازد که ترکند، ایرانی اند، خودشان هستند... او همچنین از خودباختگی فرهنگی نگران است. و در مقابل سوال خبرنگار رادیو آمریکا که «چطور شد به موضوع و مجموعه اتقاق هایی را که طی سالهای 1560 در امپراتوری عثمانی رخ داده پرداخته است؟» جواب می دهد چونکه اول از همه دگرگونی فرهنگ عثمانی ، یعنی چیزی را که بدان تعلق دارم و یا آداب و عادت هایی که از آن برخاسته ایم راتحت تسلط فرهنگ غرب رها کردن نمی خواستم.
و این هم با نگاهی موشکافانه به زندگی سلطان مراد سوم در استامبول که علاقه ی وافری به نقاشی داشت در طی سالهای 1590 یعنی قرن شانزدهم که از تبریز عده ای نقاش و منیاتوریست به استامبول می آمدند و درآنزمان در تبریز و استامبول و بسیاری از مراکز، نقاش خانه هایی وجود داشت، قابل بررسی بود. ثانیا این که،روزگاری آرزوی نقاش شدن را داشتم و می خواستم که کتابی در باره ی آن بنویسم و از اینکه با چنین استقبالی مواجه شده است بسیار خوشوقتم.
با وجودیکه کتاب بعدی نویسنده ی پر کار پنجاه و یک ساله ی ترک باز هم با استقبال بی نظیری روبروگشته و به بیش از ده زبان دنیا ترجمه شده است ، در مقابل این سوال که آیا فکر می کنید که کتاب بعدی تان چنین موفقیت جهانی کسب کند ، به صراحت جواب می دهد «این مسئله به نظر من مهم نیست، و نباید از این منظر به موضوع نگریست.نویسنده باید آنچه را که از درونش طراوش می یابد به قلم آورد و حالا اگر با اقبال جهانی مواجه شد چه بهتر... » پاموک هم اکنون مشغول نوشتن رمان جدیدی است به اسم «هم خاطره هایم و هم استامبول»


مصاحبه از دلشاد علیارلی

24.05.2003

آیا سیاست گریزی خود نوعی سیاست پیشگی نیست!؟

نقدی بر مصاحبه جناب آقای دکتر جواد هیئت

• زبان ادبی ما هر روز از زبان شفاهی ما فاصله ی بیشتری گرفته و می گیرد.هر روز گله می کنند که ما نمی فهمیم شما چه می نویسید و در نتیجه نوشته هایمان را نمی خوانند.



• فرهنگی کاران ما با انتخاب موضوعات تکراری و غیر جذاب قادر نبوده اند هیچ شوق و ترغیبی در نسلی که باید بخواند تا بداند ایجاد کنند. در نتیجه این زبان در پستوی ادیبان و روشنفکران ما نهان مانده و دست به دست گشته و هر روز تخصصی تر شده است.

سایت روی خط سوم مصاحبه ای تحت عنوان «نباید آلت دست جریانات سیاسی شویم» را با جناب آقای دکتر جواد هیئت انجام داده که بسیار خواندنی ست. مخصوصا برای کسانی که مسائل آذربایجان را از نزدیک دنبال می کنند. مسائلی که به هر حال اذهان بسیار یا بخشی از جوانان این مرزو بوم را که بدلایل متعدد ستم ملی قادر به تامین ابتدایی ترین خواستهای انسانی و ملی خود که یکی از آنها هم تحصیل به زبان مادری ست نبوده اند مشغول کرده است. برخی از اینها در حالیکه خود در کسب مدارج عالی تحصیل به زبان های بیگانه چون انگلیسی یا دیگر زبانهای خارجی پیشتاز بوده اند در پی جواب آزار دهنده این سوال غوطه ورند که به چه دلیل در زبان خود یعنی ترکی هنوز بی سواد ند! هنوز نمی توانند به زبان مادری شان مجله بخوانند، روزنامه بنویسند و بعبارتی کاملا عامیانه با زبانشان ارتباط برقرار کنند! (نگاه کنید به مقاله رضا براهنی)
به همین خاطر مصاحبه با چنین بزرگان ادب و دانش ما که عمری را صرف این کار کرده اند می تواند تابشی باشد به تاریکخانه ی مجهولات ما! اما متاسفانه آهنگ همین مصاحبه بعد از آنکه از «حال و هوای معنوی» خارج می شودبه گونه ای نیست که چشم امید ما را نسبت به شکستن چنین سکوت طولانی و خسته کننده، و انفعال دامنه داری که سالهاست بر سر راه بسیاری از نیروهای مترقی و خواستار احیای هویت ملی سایه افکنده است باز کند. مخصوصا که ضرورت هر گونه دخالت در امر تغییر شرایط موجود یعنی همان شرایطی که سالهاست مارا از حقوق اولیه انسانی مان محروم ساخته بنا بر این توصیه های خیرخواهانه! ورود به خطوط قرمز سیاست تلقی شده و ممنوع اعلام می گردد!

البته بر کسی زحمات بی شائبه ی یکی از باسابقه ترین چهره های ادبی ما، یعنی دکتر جواد هیئت پوشیده نیست. کارنامه ی فرهنگی ایشان در زمینه نشر فرهنگ و ادب ترکی و آثار بزرگانی که شاید امکان دسترسی بدانها جز از طریق همان نشریاتی که سالها در رنج و مشقت زیر شدیدترین فشارهای مادی و معنوی تحت نظر و تلاش ایشان منتشر گردید مقدور نبود. اما این کارنامه باعث نمی شود که سخنان ایشان را مورد نقد و بررسی قرار نداد و بی تفاوت از گفتنی ها و نگفتنی هایشان گذشت. ایشان در برابر سوال خبرنگار روی خط سوم که می پرسد : « براساس‌ كدام‌ گزينه‌ها به‌ اين‌ نتيجه‌گيري‌ رسيده‌ايد كه‌ ما هنوز وارد مرحله‌ سياسي‌ شدن‌ نشده‌ايم‌ و اگر در مرحله‌ سياسي‌ نيستيم‌ در كدام‌مرحله‌ هستيم‌؟» جواب می دهند: « ما در مرحله‌ فرهنگي‌ هستيم‌ چرا كه‌ سياست‌ اگر به‌ زمينه‌ فرهنگي‌ تكيه‌ نكند موفق‌ نمي‌شود. ما بايد در مرحله‌ فرهنگي‌ تلاش‌ كنيم‌ وفرهنگمان‌ را رسمي‌ كنيم‌ و هويتمان‌ را تثبيت‌ كنيم‌.» اما فقط بخاطر « مرحله فرهنگی » نیست که باید وارد سیاست نشویم، بلکه « وقتي‌وارد سياست‌ مي‌شويم‌ يك‌ سري‌ دشمنان‌ سياسي‌ هم‌ خواهيم‌ يافت‌ و اين‌ جبهه‌ ما را ضعيف‌ مي‌كند و مبارزه‌ ما را سخت‌ مي‌كند. به‌ همين‌ خاطر مانبايد واردمبارزه‌ سياسي‌ شويم‌. ما بايد فرهنگ‌ و هويت‌ فرهنگي‌ خود را تثبيت‌ كنيم‌ و در آن‌ تلاش‌ كنيم‌ و در اين‌ راه‌ بايد مبارزه‌ كنيم‌. » (به نقل از مصاحبه ایشان)
اکنون ما به بحث اینکه توجیه و اصرار ایشان برای ماندن در جبهه ی فرهنگی منطبق بر معیار های جاری است یانه نمی پردازیم و آنرا به حساب عقیده شخصی ایشان می گذاریم و حتی جواب ایشان در اصرار مصاحبه گر زیرک روی خط سوم که : « ولي‌ اگر ما هميشه‌ در موضع‌ دفاعي‌ باشيم‌ بيشتر ضربه‌پذير مي‌شويم‌ و اگر ما به‌ اين‌ گونه‌ بيندشيم‌ كه‌ اگر وارد مرحله‌ سياست‌ شويم‌ دشمنان‌ جديدي‌پيدا مي‌كنيم‌ بيشتر ما را در حالت‌ تدافعي‌ نگه‌ مي‌دارد و ما را محافظه‌ كار مي‌كند. به‌ اين‌ امر چگونه‌ مي‌انديشيد » به این نحو که « امروزه‌ همه‌ چيز متكي‌ به‌ فرهنگ‌ است » و «‌ آن‌روزي‌ بايد وارد سياست‌ شويم‌ كه‌ قوي‌ باشيم‌ و شانس‌ موفقيت‌ ما زياد باشد » را نیز قبول می کنیم. اما آیا این چنین به موضوعات نگاه کردن نوعی موازنه ی قدرت نیست ؟ یعنی ایشان زمانی که دست پایین را داشته باشد حاضر به قبول ریسک یا بعبارتی عوض کردن مرحله نیست! به همین خاطر بدون رعایت و تمایز قائل شدن در صفوف نیروها، بگونه ای مغشوش و جسارتمندانه! با چماق و میخ «مقام معظم رهبری» (به نقل از مصاحبه ایشان هنگام خطاب کردن رهبر) بر سر تابوت پهلوی ها می کوبد و با نقل خاطره از ایشان در واقع آب تطهیری که بر دست ایشان می ریزد، کاملا روشن می شود که منظورشان از کار سیاسی چیست و چرا باید کار سیاسی نکرد! چرا که آقای دکتر باکتابی که سالها پیش تحریر و خدمت رهبر ارسال کرده بودند ایشان نوشتند «شما زبان‌ و فرهنگ‌ مارا احيا نموديد». یعنی کاری را که «پهلوی ها 60 سال نکردند» به همت و تایید رهبر انجام گرفت!
آیا اصلا ادبیات چنین فرمایشاتی منسوخ نشده و تاریخ مصرفش نگذشته است؟ در حالیکه روشنفکران و نیروهای سیاسی هر روز از گوشه و کنار ایران و جهان با شهامت بی نظیری تابوهای «مقام معظم رهبری» را شکسته و با نامه پراکنی های متعدد او را مورد خطاب قرار داده و حاکمیت جابرانه ایشان را به زیر سوال می برند و خود او را مسئول جنایت های ریز و درشتی معرفی می کنند که در کشور اتفاق می افتد، نقل قول یا خاطره از چنین شخصیتی بنظر شما اصلا" جایز است تا قابل افتخار نیز باشد؟ و اصلا این حتک حرمت به نویسندگان و خبرنگارانی نیست که جانشان را در طبق اخلا ص برای آگاهی مردم گذاشته اند. نگاه کنید به نامه ی رسوا کننده ی «انصافعلی هدایت» خبرنگار خودمان. آیا رسالت و تاثیر چند صفحه ای نوشته های او با قبول ریسکی که می داند کرده است بیش از همه ی کار فرهنگی کردن ما ظرف این سالها نبوده است؟ یا کارآیی مصاحبه هاو نوشته های مرتضی نگاهی که با زبانی فارسی، قلبی آذری و اما نگاهی جهانی هر روز در گوشه و کنار دنیا انجام می دهد؟

بدتر از این آقای هیئت حتی نمی خواهد برای تعارف هم شده یک مقام دست چندمی از جمهوری اسلامی را در زمینه این همه سانسوری که بر امر نشر خصوصا نشر ترکی می رود مقصر بداند. او معتقد است اگر هم کسانی پیدا شده اند که با فرهنگ ما مخالفت کردند اینها «ناسيوناليستهاي‌ فارسي‌ هستند كه‌ ريش‌ گذاشته‌اند ووارد حكومت‌ شده‌اند». بنظر می رسد که وامداری به آقای رهبر باعث شده تا شیپور از سر گشادش نواخته شود بطوری که حتی آقای خلخالی نیز که نامش در لیست مرتکبان جنایت علیه بشریت (نه ترک، یا کرد یا فارس) ثبت است مرهون این الطفاتات شده و از بسیاری از نیروهای سیاسی کم ضررتر تشخیص داده می شود!! بدین ترتیب با این سیاست گریزی آشکار عملا بوی سیاست پیشه گی پنهان در فضای مصاحبه پراکنده است! به گونه ای که در بخشی از این مصاحبه با تقسیم بندی ای که از اپوزیسیون به عمل می آورند (البته با از قلم انداختن کمونیست ها) به این نتیجه می رسند که «آيا منطق‌ اجازه‌ مي‌دهد كه‌ ما در رديف‌ آنان‌ ـ همان نیروهای سیاسی ـ مبارزه‌ كنيم‌؟ هيچوقت‌ منطق‌ اجازه‌ نمي‌دهد چرا كه‌ آنهااين‌ پنجره‌ باز شده‌ را هم‌ مي‌خواهند ببندند» گر چه جای این پرسش به قوت خودش باقی ست که منظورشان از پنجره ی باز کدام است ؟ ولی با همه، هیچیک از اینها دلیل پناه بردن به دامان رهبر و امثالهم نمی شود.
ایشان در طی مصاحبه با ادعای اینکه «مبارزه فرهنگی ما نوعی مبارزه سیاسی نیزهست» (که هست) بارها باتکرار و تاکید جانبدارانه مبنی بر اینکه «کسانی می خواستند ایشان را وارد سیاست کنند ولی با این وجود ایشان در رفتند» ملغمه ای با دو بام و یک هوا (!) را بیشتر در آدم تداعی می کند تا مبارزه را. بازنگاه کنید : « در اين‌ شرايط‌ تكليف‌ ما چيست‌؟ ما بايد كارخود را بكنيم‌ و نبايد باعث‌ تقويت‌ آن‌ جبهه‌هاي‌ سياسي‌بشويم‌ » به هر حال خوب بود دکتر تکلیف ما را با جبهه های جدیدی که هر روز در آذربایجان اوج و وسعت زیادتری می گیرد نیز روشن می کرد.

گذشته از این اکنون که چنین صریح مسئله فرهنگی در اولویت قرار می گیرد و ما به دلیل اینکه دشمنان ما قوی هستند و نباید وارد سیاست شویم، مجبوریم پس سوال ها و مسئولیت هارا متوجه خودمان گردانیم و حداقل بپرسیم که در زمینه فرهنگی چه کرده ایم؟ و آیا توانسته ایم به نتیجه ی حداقلی برسیم؟ آقای دکتر جواد هیئت که مجله وارلیق شناسنامه ایشان میباشد بعد از یک عمر کار فرهنگی نتیجه ی کار خود را خود چنین بیان می کند : « شرايط‌سخت‌تر شده‌ است‌. من‌ هزينه‌ وارليق‌ را از مطب‌درآورده‌ام‌. امروزه‌ هم‌ ديگر مطب‌ درآمدي‌ ندارد وهزينه‌ها زياد شده‌ است‌ و از هيچ‌ كس‌ هم‌ براي‌ وارليق‌كمكي‌ نخواسته‌ايم‌ به‌ همين‌ خاطر شرايط‌ ما خيلي‌ سخت‌شده‌ است‌ و تمام‌ تلاشمان‌ امروزه‌ اين‌ است‌ كه‌ تعطيل‌نگردد. » به عبارت دیگر اگر وضع مطب بهتر نشود اوضاع فرهنگی ما رو به تعطیلی خواهد گذاشت!

اما آقای دکتر حسن جوادی و ابولفضل بهاری طی یک مقاله تحقیقی و ارزشمندی مرقوم کرده اند که « مجله شناخته شده ی وارلیق فقط در تعداد 2500 نسخه منتشر می شود که حدود 500 نسخه آن به خارج از کشور فرستاده می شود ». (1) همانجا علاوه شده است که « در ایران سالانه حدود 4000 جلد کتاب انتشار می یابدو در سال 1989 از این تعداد فقط 150 جلد آن را کتابهای ترکی زبان تشکیل می دادند.» جالب است که بشنوید «در سالهای اخیر تعداد نشریات کتابهای ترکی از این هم پایین تر می رسد». (2)
اما فقط این نیست با نگاهی به تیراژ کتب و نشریات ترکی که در تعداد میانگین 3000 تا 5000 نسخه چاپ شده و بسیاری حتی در همین تعداد هم به فروش نرسیده مشخص می کند که چرا چاپ و نشر چنین کتابهایی با وجودیکه تقریبا می تواند حدود 1% از 30 میلیون آذری ترک زبان خواننده آن باشد مقرون به صرفه نبوده و نیست! باید اضافه کنم در همان زمان کتاب « عالیجناب سرخپوش » اکبر گنجی بیش از 25 بار تجدید چاپ شده است! یعنی همزمان که ما فقط سالیانه 4 شماره از همین مجله ی فرهنگی را آنهم گاها" با تاخیر بسیار به چاپ می رساندیم یا روزنامه (البته هفته نامه) دو زبانه معروف فروغ آزادگان در تبریز که تنها صفحات معدودی از آن ترکی بود در تیراژ 8000 تایی منتشر می شده روزنامه « طوس » و « جامعه» هر کدام 800 هزار تیراژ روزانه داشته است.
بدین ترتیب اگر قرار باشد وارد سیاست نشویم مجبوریم که گناه بسیاری از این کوتاهی ها را گردن بگیریم که البته بخشی از آن واقعا" نتیجه ی ندانم کاری و کوتاهی خود ما بوده است مخصوصا که مسلما" بخش قابل ملاحظه ای از خوانندگان این نشریات را آذربایجانیها تشکیل می داده اند که البته به نظر نگارنده این خود نقطه ی مثبتی ست!
آقای دکتر جهت روشن شدن ذهن خام ما یادآوری می کنند که با سیاسی کاری چه بر سر « جمعیت آذربایجان » آمد! و ما یا دیگران را مطمئن می سازند که در عمر بیش از دو دهه فصلنامه وارلیق مطلقا " خطوط سیاسی در آن دنبال نشد. اما اگر نتیجه ی مطلوب حاصل نشده ـ و حتما نشده که یک نشریه نتوانسته روی پایش بایستد ـ آیا زمان بازنگری و تجدید نظر در دیدگاهها ی گذشته فرانرسیده است ؟ آقای هیئت می گوید : « من‌ فكر مي‌كنم‌ كه‌ هرچقدر از لحاظ‌ فرهنگي‌ رشد كنيم‌ و در مردممان‌ شعور ملي‌ و فرهنگي‌ را بيدار كنيم‌ ما نه‌ تنها ضعيف‌ نمي‌شويم‌ كه‌قوي‌تر هم‌ مي‌شويم‌ » البته که کاملا درست است. اما کی جناب دکتر ؟ بعد از آنکه همین یک مجله هم به تعطیلی کشیده شد ؟ این سخن از زمان ارسطو تاکنون تکرار شده است، آیا لازم نیست برای درک شرایط ملموس فعلی قوانین عملی تری اختیار کنیم و با بسنده کردن به قوانین کلی و آدرسهای ناکجا آباد در واقع از زیربار مسئولیت اصلی شانه خالی نکنیم ؟ بعد از بیش از اقلا "دو سه نسل به قول شما کار فرهنگی کردن دوباره این حرفهارا زدن بنظر شما تکرار مکررات نیست ؟ آیا بررسی شده است که کجای کار فرهنگی ما ایراد داشته که ما نتوانسته ایم قوی بشویم ؟ و یا مثلا به قضایا بتوان از دید دیگری هم نگاه کرد. زنده یاد غلامحسین ساعدی به نقل از صمد بهرنگی چنین می نویسد : «...اوایل او ـ یعنی صمد ـ علت اینکه ما قادر به نوشتن در زبان مادری خود نبوده ایم را فقط و فقط در استیلای سیستم شاهنشاهی و شرایط خفقان حاکم نمی دید. او معتقد بود که جسارت ما نیز کم است... » (3)
واقعیت این است که زبان آذری ما در ایران بدلایل همان « سیاست » هایی که خودتان نیز از آن مطلع هستید و کوتاهی های خودمان تبدیل به یک شیر بی یال و دم شده است. زبان ادبی ما هر روز از زبان شفاهی ما فاصله ی بیشتری گرفته و می گیرد.هر روز گله می کنند که ما نمی فهمیم شما چه می نویسید و در نتیجه نوشته هایمان را نمی خوانند. زبان شفاهی ما ـ همین زبان کوچه و خیابان ما ـ رها مانده و چون زمینی را ماند که علف ها ی هرز تمام سطح آنرا پوشانده اند. زبان ما دارد از بین می رود آقا! فرهنگی کاران ما با انتخاب موضوعات تکراری و غیر جذاب قادر نبوده اند هیچ شوق و ترغیبی در نسلی که باید بخواند تا بداند ایجاد کنند. در نتیجه این زبان در پستوی ادیبان و روشنفکران ما نهان مانده و دست به دست گشته و هر روز تخصصی تر شده است. در حالیکه همین نسل برای رفع عطش دمکراسی خواهی اش همگام با سایر نیروهای سیاسی کشور نشان داده که به مسائل سیاسی علاقه مند است و خواهان تغییر اوضاع ست و در همین اثنا جزو بوجود آورندگان دوم خرداد نیز بوده و تیراژ همان روزنامه هایی را بالا برده است که ما هرگز نتوانسته ایم تنها بخش ناچیزی از آنرا درتیراژ روزنامه، هفته نامه و آه نامه هایمان داشته باشیم. بنابر این اینکه مطالبات را نشناختیم و نخواستیم باور کنیم که هویت خواهی مسیر دیگری هم دارد و اینکه سیاست فعالی را پیشه نکردیم تنها و تنها بر می گردد به خودمان... پس تناقصات تعارفاتی از قبیل این «...كه‌ ما به‌ سوي‌ دموكراسي‌ مي‌رويم‌ و هر روزآزادي‌ ما زياد مي‌شود » (همانجا) چنان عقب تر از زمانه است که خود اصلاح طلبان حکومتی را نیز که به شکست دمکراسی در کشور اذعان و اعتراف دارند به خنده واداشته است.

بعنوان کلام آخر باید گفت جنبش دمکراسی خواهی ملت ما براه افتاده است. اینکه « صد سال پیش نتوانستیم نتیجه های دلخواه را از آن بگیریم »، دلیلی نه برای کوتاه آمدن های امروز و منزوی کردن خود بلکه برای پیگیری بیشتر مطالبات است. حتی در آذربایجان نیز این جنبش جایگاه خود را دارد پیدا می کند (نگاه کنید به مقاله های داود ائلدنیز در همین سایت) و سکوت و تماشاگری ما و و عده ها و تکلیف ها نمی تواند این ملت به حرکت در آمده را ساکت گرداند. فقط آنچه که مسلم است اینکه رسیدن به خواستهای ملی در گرو تغییر سیاست های کلان کشور امکان پذیر می گردد. بنابر این باید با جنبش سراسری ایران همگام شد و در مطالبات خود جدی تر بود و بیشتر پای فشرد. گویند در واپسین روزهای عمر « هگل » فیلسوف مشهور، شاگردانش بر بستر او گرد آمدند . یکی از شاگردان که در یافته های استادش اندکی تردید آورده بود، با اکراه فراوان بالاخره لب به سخن گشود که « استاد بزرگوار متاسفانه گفته های شما با واقعیت های موجود مطابقت نمی یابد! ».هگل که آخرین نفس هارا بالا و پایین می داد نگاهی از سر غرورکرد و گفت : « پس وای به حال واقعیت ها! »!! اکنون باید پرسید « وای به حال ما» یا « واقعیت ها ؟!!!»

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1ـ « جنوبی آذربایجاندا آنادیلینده اثرلرین چاپ و نشر تاریخی» ـ دکتر حسن جوادی و ابولفضل بهادری
2 ـ همانجا
3 ـ « فارس دیلینده آذربایجان روحونو یاشادان معاصر یازیچیلار (2)» ـ اختصار و ترجمه : ابولفضل بهادری

خاتمی و پینوکیو!

• افاضات گوهربار اخیر خاتمی که بیشتر به طنز شبیه بود و دقیقا مارا به یاد کنفرانس های مطبوعاتی هاشمی رفسنجانی در اواخر عمر سیاسی اش انداخت ( با زرنگی و مکاری منحصر به فردش) چنان پر از ابهام و خدای نکرده دروغ آلود (!) بود که فکر کردم باید با نگاهی کارتونی ـ آنهم کارتون معروف پینو کیو ـ به آن نگاه کرد تا این فرمایشات را طاقت آورد و یا خدای نکرده نقدش نمود. ما هم اینکار را کردیم. تا شاید بچه ها اقلا از ماراضی باشند!

فرق خاتمی و پینو کیو در این است که بالاخره پینو کیو بعد از این همه دروغ گفتن به راه راست هدایت شد و به پری مهربان هم قول داد که مدرسه برود و پری هم کمکش کرد تاپدرژپتو را پیدا کند و آدم شود ـ یعنی از حالت چوبی در آید ـ ولی پریزیدنت محترم ما آقای خاتمی انگار گوشش به هیچ چیز بدهکار نیست الا به گربه نره و روباه مکار! با این اوصاف فکر نکنم نه پری مهربان و نه مردم کاری از دستشان بر آید! برای اینکه بعد از این همه سال به اینهمه قولی که به مردم داده بودند، جامه عمل نپوشانده هیچ، تازه باز هم دروغ می گویند.
گفتیم که آقای خاتمی! راه مدرسه ـ مردم سالاری ـ نه این است که می روی. گفتیم آقا! سکه اعتبار مردم را زیر درخت انتخابات ولایت فقیه چال نکن که چیزی عاید شما و این مردم ( ژپتو) نمی شود اینها همه اش بازی گربه نره و روباه مکار است و بالاخره من نگران این هستم که اگر واقعا کارتون پینوکیوی جمهوری اسلامی پیش برود و آقای خاتمی که نقش اول آن یعنی پینو کیو را بازی می کند چنین به دروغ گفتن ادامه دهد دماغ ایشان تا کره ماه هم خواهد رفت. ایشان فکر می کند در حمام شخصی هستند که مثلا صدای آواز خواندن ملیحانه شان را کسی از توی وان نشنود، نزد این همه خبرنگار داخلی و خارجی راست راست می مانند و چیزهایی می گویند که مارا مجبور به خنداندن می کنند (شاید هم لجاندن!!!) بنابر این مجبورم به چند مورد آن بپردازم، تا موجب سرگرمی بچه ها در این روزها شود. زیرا می دانم که همه ی بچه ها پینو کیو را دوست دارند.
ایشان به ترتیب فرمایشاتشان می فرماید: «اگر فكر كنيم با يك انتخابات همه مشكلات حل ‌شود نشان مي‌دهد كه ما تحليل درستی از واقعيت‌ها نداريم.» اتفاقا ما می گوییم که فکر می کنیم با صدتا انتخابات هم مشکلات حل نمی شود. به خاطر همین زحمت را می خواهیم که کم کنیم. اما چرا دروغ! ما می پرسیم آیا فقط یک انتخابات پیش رو داشته ایم که مشکلات حل شود یا نشود و یا اصلا مارا به تحلیلی برساند که حالا غلط و درستش پیشکش!» و اینجاست که ما از پری مهربان می خواهیم که دماغ آقای خاتمی را یک ذره دراز کند!
ایشان مثل پینوکیو همچنان اصراردارد که: «...مردم بايد شركت كنند و با همه مشكلات و كمبودهايی كه هست اين پايگاه اساسی مردمسالاری را حفظ كنند.» ما می پرسیم مگر تا حالا که شرکت کرده ایم چه نصیب ما شده که بعد از این نصیبت تر شود؟! ما اینرا هم دروغ روباه مکارانه فرض می کنیم که یاد پینوکیو داده و از پری مهربان می خواهیم که وارد میدان شود تا دماغ خاتمی را کمی هم درازترتر کند. او می گوید «ما بايد به همه مجريان و ناظران و به مردم اطمينان بدهيم كه انتخابات سالم است يعنی هر چه كه افراد به صندوق‌ها مي‌ريزند، همان بيرون مي‌آيد» اولا اطمینان را به آدم نمی دهند بلکه باید آنرا حس نمود. در ثانی لازم نیست اطمینان بدهید. اینرا همه می دانند. مسئله این نیست که افراد هر چه که به صندوقها می ریزند همان بیرون نیاید، مسئله اینست که آن چیزی که توی صندوقها ریخته اند چیز بدرد بخوری نیست که مردم می خواهند.( این یکی را دروغ نگفت والله) ولی جمله ی بعدی اش کمی مشکوک است که می گوید «فكر مي‌كنم كه در مقايسه با بسياری از كشورها از سالم‌ترين انتخابات در اين جا (ايران) برگزار مي‌شود» البته این یکی را ایشان به گونه ای گفته که دروغ و راستش را خود پری مهربان باید تشخیص بدهد چونکه منظورش از بسیاری از کشورها معلوم نیست که از کدام بلاد باشد!

ایشان می گوید: «متاسفانه همه علائم نشان مي‌دهد كه حداقل‌های مورد نظر من تامين نخواهد شد كه من در اين باره تصميم خواهم گرفت، بگذاريد آخرين تلاش را بكنيم، ببينيم چه مي‌شود» اتفاقا این یکی خیلی راست است. فقط می پرسیم وقتی حداقل های شما تامین نشده باشد چطور حداقل های این خلق بیچاره که چشم امیدش را دیگر به پری مهربان دوخته تامین می شود. آنوقت ببینیم چه می شود! دیگر کی؟ وقت گل نی؟
خاتمی ادامه داد:«درباره انتخابات و رد صلاحيت‌ها آنچه كه ما مي‌توانيم بگوييم اين است كه اگر خلاف قانون بود در مقابلش بايستيم والا نمي‌توانيم كاری كنيم.» خب صد البته که همه ملت این ایستادن هارا خوب به خاطر دارند. بدین سبب ما هم فقط به گفتن « به به، باغت آباد انگوری » اکتفا می کنیم. و گوش می کنیم به بقیه فرمایشات: «بنده همانطور كه مقام معظم رهبری هم گفته‌اند نظر ايشان هم بر اين است كه سخت‌گيری نشود، قانون اجرا شود، تنگ‌نظری در اين زمينه‌ها نباشد، اميدوارم كه در اين مورد هم شورای نگهبان و هم قوه مجريه، صداقت خود را در پيروی از ولايت فقيه اثبات كنند و واقعا سخت‌گيری نكنند و در سطح گسترده (رد صلاحيت‌ها) نباشد.» آقای خاتمی باز هم با این حواله و تیکه تعارف کردن ها به آقا ( یعنی گره گاه اصلی یعنی گربه نره و روباه مکار) نمی دانم چطور می خواهد پدر ژپتو را پیدا کند؟ ما با مشت محکم می گوییم که طبق کارتون پینوکیو دیگر چه اطمینانی به روباه مکار و بقیه است که حالا طبق نظر ایشان هم کاری صورت پذیرد. معذرت می خواهم که نسبت به پریزیدنت محترم مجبورم چنین واکنشی نشان دهم، ولی: « برو، کشکت رو بساب آقا! با اون رهبرت!»
ای پری مهربان بنظرم با این گفته ها باید کار تو شروع شود. البته در اینجا ایشان دروغ نگفته، ولی کمی خواسته که خلاصه جواب بدهد که اگر اجازه دهی من آنرا تکمیل می کنم تا ببینی راست می گوید یا دروغ :«... اما دستاوردها هم كم نيست» صد در صد ! مخصوصا در زمینه ی سرکوب مخالفان و حتی نیمه مخالفان! «درباره آزادی هم؛ نقد هنوز در جامعه وجود دارد» و زندان هم پشت بندش! «در زمينه اقتصادی تحولات زيادی رخ داده » بر منکرش لعنت، مخصوصا رشد اقتصادی! «در زمينه آموزش عالي، آموزش عمومي، بهداشت درمان، اين مسائل پيش آمده است» بله بله، مستحضر هستیم، خدا نکشه تورو! و یا «هيچ دخالتی از بيرون را نه ما مي‌پذيريم و نه ملت ما مي‌پذيرد، مسايل داخلی بايد در داخل حل شود، راهش هم اين است كه ببنيم مردم ما چه مي‌خواهند به آن تن بدهيم.» اولا از کجا اینقدر مطمئنید؟ در عراق هم مردم دخالت را نمی پذیرفتند اما حالا برای دستاوردهای این دخالت دارند سر و دست می شکنند. اما در مورد راهش! انشالله که دیر نشده باشد. و تا پایان صد سال اول 75 سال دیگر باقی ست. و آقای پینو کیو حتما خواهند فهمید که مردم چه می خواهند و در صد سال دوم هم به آن تن خواهند داد. و در صد سال سوم هم قانونی برای آن تصویب خواهند کرد و صدسال چهارم اگر شورای نگهبان رضایت دهد ژپتو را از شکم نهنگ بزرگ نجات خواهد داد ( نگاه کنید به سریال ادامه دار پینو کیو اثر روانشاد والت دیسنی)
ای پری مهربان خودت گوش کن ببین چه می گوید «خوشبختانه با آقای هاشمی شاهرودی به تفاهم خوبی رسيديم و با همراهی ايشان هياتی مامور رسيدگی به زندان‌ها شد.» و حتما آقای شاهرودی هم مرتضوی را رئیس این هیات می فرمایند که زندان های گل و بلبل ما آبادتر شود. « اميدواريم روزی شود كه ما زندانی سياسی نداشته باشيم» و ما هم امیدوارم قضیه تابستان 67 پیش نیاید که برای آنکه زندانی سیاسی نداشته باشند تصمیم گرفتند همه سیاسیون زندانی را اعدام کنند.
***
ما می پرسیم مگر پینو کیوی واقعی چه گفته بود که دماغش گنده شد؟ و ما در کارتون جمهوری اسلامی به جای آنکه شاهد دراز شدن دماغ عده ای باشیم فقط می بینیم که زبانشان درازتر می شود. و از پری مهربان می پرسیم مگر چوب جادویی تو نیز کار نمی کند که به جای دماغ زبان اینهارا دراز می کنی؟

در آخر هم به مردم شریف می گوییم که نه گول گربه نره و روباه مکار را بخورید و نه گول همین پینو کیو را. همه شما می دانید که اگر سوار این کالسکه شهر بازی ( کالسکه انتخابات) شوید سر از کجا در خواهید آورد؟ و حتما دیده اید که چه به سر پینوکیو آمده بود! پس از ما به شما نصیحت!
نتیجه گیری کارتونی: این یکی اش بماند با آقای ابراهیم نبوی!

بیری یوخ ایمیش... (داستان کوتاه)

... پنجره‌یه آچیلان الوان گوللر همیشه‌لیک کیمی عطری یوخ ایدی. فقط حیات‌یولداشیم همئشه اونلارا سو وئریب: «عطری نئیلیرسن!» دئیه‌ردی. و باخاندا اونلارا گوله‌گوله «سن رنگ‌لره باخ!» دئیه‌ردی، سونرا اسکی بیر ماهنینی همهمه‌له‌یه‌ردی.

بالاجاقیزیم «آیاتای» دوراجاغی* [روروک] ‌ایله اوتاقدا سورکلی بو یان اویانا گئده‌ردی. آرتیق اونو دیلله‌مزدیم. چونکو بیریمجی مرتبه‌‌ده یاشاییردیق و اوینایاندا ســس کویو یان ـ یوره‌یه گئتمزدی. کیچیک ایکن قیزیم مندن بئلوسیپت[دوچرخه] ایسته‌میشدی، آنجاق آلاممامیشدیم. قویموشدوم سونرایا. دئمیشدیم بیزکی گئده رگی‌ییک قیزیم! قوی خاریجه کؤچک، اوندا بیر گؤزه‌لین سنه آلارام. آمما آیاتای خاریجه گلنده‌ن آرتیق دوراجاغی [روروک] گؤرجه‌یی بئلوسیپتی اونوتموشدو. بونا گؤره قییمیردیم آجیقلاماغی، فقط « قیزیم! چوخ سـس سالسان بیزی بوردان ائشیگه آتارلار ها! » دئمک‌له آیاتایین اوزونه قورخو قاچاردی. او سوروتمه‌نی بیر کؤشه یه آتاراق منه ساری گلیب « بس منه ناغیل دئگینن آتا! » دئمک‌له منیم‌له آل وئره قالخاردی...
او گونلر چوخ یورغون ایدیم. لاکین ایشده ن دئییل، ایش سیزلیکده‌ن ایدی. خانیم اؤزونو آریقلاتماق ایچون گونده بیر ایکی ساعات یئریش ایدمانینا [ورزش] چیخاردی. اوندا منله آیاتای ائوده قالاردیق باش‌باشا. سققیز یاشینا دولاندان آرتیق «بیری وار ایمیش ـ بیری یوخ ایمیش» ایله باشلانان ناغیل‌لاری به‌ینمزدی. اونو داریخدیراردی. و من «شنگول و منگول» ده‌ن دئیه‌نده، ناغیلین یاریسینا کئچمه‌میش یوخولویاردی او. چونکو دفعه‌لرجه ائشیتمیشدی بو ناغیلی منده‌ن. و منده او یوخودا ایکن آستاجا اونو قالدیریب یاتاغینا گؤتوره‌ردیم. و گؤره‌ردیم کی بو آچی دان [زاویه‌‌ده‌ن‌] دا الوان گوللر حیاط باغچاسیندان اونا گولور. فقط گولمزدی. او گوللر دونوخموشدو، هاوا کیمی!
دئدیم: «بیر آز اوشاغا یئتیش خانیم، بو دا دونارها!» و خانیم ائله بیلدی پنجره‌لر آچیق دیر. «گئنه پاپیروس [سیغارا]مو چکدین؟» دئیه‌دئیه منی داننییاراق پنجره‌لری گؤزده‌ن آلدی. سونرا کول قابی‌داکی سیغارا چوپلاریمی سایماغا باشلادی، و سرت بیر دئییش‌له «گئنه پاپیروسونو چوخالتمیسان کی؟!» دئییب قاپینی آردیندان اؤرتدو.

یادیمدا بیر گون کی آیاتایا «بالاجا قارا بالیق» حئکایه‌سینی آلمیشدیم او سئوینه سئوینه اونو آچیب «بیری وار بیری یوخ» وار می دئیه سوروشموشدو. و منده دوداغیمدا سئوگی شؤوقو ساچیلاراق «یوخ، بو آرتیق بؤیوک‌لرین کیتابی دیر بالام!» دئمیشدیم. دوروخوب «به نییه بالاجا بالیق‌دان سؤز ائدیر می آتا؟ من یئکه بالیق ایستیره‌م.» دئییب دیره‌ندی. سونرادا بئلوسیپت‌ین آجیغینا مینیب قویمادی ناغیلی اونا اوخویام. بو اوزده ن خاریجه گلن کیمی بئلوسیپتی اونا آلماق ایسته دیم، آنجاق اؤزو ایسته‌مه‌دی. آدینی‌دا بیلمیردی. منده بیلمیردیم. گؤسته ردی منه، منده سوروشدوم. گؤردوم شوغریبین بیری دیر و آلدیم. بیلمیره‌م دوراجاغینین لذتی نئجه بئلوسیپت‌ده‌ن آرتیق ایدی. بیرآیاغین اوستونه قویوب او بیری آیاق ایله او قدر یئره گره ک وورایدی کی بیر آز یئیین گئتسین. منده او اوینارکن شکیل چکدیریب ایرانا گؤنده ردیم.

چوخ سئوینیردیم. خوش آخارباخار آپارتمانلی بیر ائو دوشموشدو شانسیمیزا. اؤزوده بیریمجی مرتبه‌ده. و ایلده ائله بیلیم بیر نئچه دفعه ایستی نده‌نی تصادوفونده‌ن کی پنجره‌لر آچیق قالیردی رنگ به رنگ گوللر گؤزلری اوخشاردی پنجره ده ن. داها اول‌لر هر دفعه ائوه گیریب یا چیخدیغیمدا گوللری اییله‌یردیم و اوجا ســس‌له «به‌به خانیم!» دئیه‌ردیم. آنجاق یالان دئیه‌ردیم. او گوللر بیز گلن گونده‌ن ائله اوردا ایدی. و هئچ‌وده عطری یوخ ایمیش. فقط آیاتای اوتاغیندان اونلارا باخا باخا یوخولاردی و من... هر آخشام یئمک‌ده ن سونرا آچیق پنجره‌لرده‌ن پیپ چکه چکه توستوسونو اوفله‌یه‌ره ک، گؤرونمز خیال دومان لاریمدا دالدالاناردیم.

بیر گون آیاتای قاپینی برک‌ده‌ن چالیب ائوه گیردی. و بو گیریش‌له منی خیال‌لاریمدان حوپپا یئندیردی. ائله بیل ساکین دیاگراملاریمدا زلزله اولدو.
ـــ سنسن قیزیم! دئیه سوردوم.
ـــ هئی Hi دئییب کئچدی اوتاغینا. باخدیم گؤردوم ماشاالله یئکه قیز اولوبدور. بو ایل آرتیق اورتا اوخولو باشلامیشدی. و اول گونلرده‌ن بئش آلتی ایل کئچیردی. یئنی‌ده‌ن باغچایا باخدیم. دونوخموش گوللر. پنجره‌نی اؤرتدوم. و باشا دوشدوم کی اونلاری اؤرتدوگومه رغما" اوتاغین عطری دییشمه‌میشدیر. سونرا اؤز اؤزومله «بلکه ائله اول‌دنده یانیلمیشدیم. بو گوللرین گلن گونده‌ن بری هئچ عطری یوخ ایمیش» دئدیم. بلکه‌ده من باشا دوشموردوم عطری. و باخدیم گؤردوم حیات‌یولداشیم یوخدور. او حله ده آریقلاما پروسئسی آردیندان گونده ایکی ساعات تای ـ توشلاری ایله یئریشه گئدیردی. ایشی یئمک یاتماق ایدی. بیرده کی منی سیغارا چکنده یاخالاسین. منده آرتیق پیپ چکه‌ردیم. دئییشمه‌یه حؤوصله‌م یوخ ایدی. چونکو دارتیشاندان سونرا، او منی قویوب یولداشلارینا قهوه فال باخماغا گئده ردی. و من قالاردیم یاپ یالقیز. آرتیق آیاتای دا یوخ ایدی کی باش باشا قالاق... بیر آز کوسموشدو آخی! دئمیشدی گیتار مشقینه گؤنده‌ریم اونو، گؤنده رمیشدیم تارا! یازیق اودا اوزومده دورماسین دئیه بیر ایکی آی کورسا قاتیلیب، بیرده‌ن بوراخمیشدی اونو. بیلمم نده ن اوتانیردی. آناسیندان پیغام وئرمیشدی کی تاری چالماق ایسته میر!
آمما اوشاق ایکن من چالاندا تاری، دیزلریمده اوتوروب میضراب له اویناردی. سونرا « جوپ ـ جوپ ـ جوجه لریم » ی اوخوتدوروب چالدیراردی منه. و من چالاندا قالخیب اویناردی. آنجاق من کؤچه‌نده خاریجه تاری گتیره‌ممه‌دیم. دئمه‌لی قورخوب ائله‌دیم. دئدیم سرحد گؤمروکونده آلیب سیندیریب ائله‌رلر. فقط تارسیز، به‌تر تار کئچدی دونیا منه. ائله بیل گؤزلوگومو یئرده قویموشدوم. ائله بیل اؤزومو یئرده قویموشدوم.
دئدیم: «نه فرق ائله‌ر قیزیم، بیر گی تاردان آرتیقدی دا، نه اولار گؤتور چال!»
آجیغیندان گولدو. گولنده آیاتای منه، ائله همان آیاتای ایدی. ائله همان بورا گلدیگیمیز آیاتای.... «چال آتا!» دئیه‌نده «نئیله‌ن چالیم آخی بالام؟» من سوروشاندا، قاچیب سوپورگه‌نی گتیریب الیمه وئره‌ردی و منــده «دای ـ دالای ـ دای ـ لای لای» چالیب اوخویاردیم. و ساچلاری عطیر ساچاندا ائله بیلردیم دونوخان الوان گوللر دیر کی شاختادا آچیلیب.

خانیم دئدی: «آشی سنه نه وار، اوشاق گیتاری اؤیره شمک ایسته ییر، بونون تارا نه دخلی؟»
من سوسدوم. سونرا ائوده‌ن ووردوم ائشیگه. حنده‌ورده[دور و برده ] گؤزه ل بیر گؤل وار ایدی. بلکه ده ده نیز. داریخاندا گئده‌ردیم اورایا و بعضا" دورنالارین تاماشاسینا قالخاردیم. یادیما دوشردی اوشاقلیغیم. او زامان‌دا داریخاندا خزره سیغیناردیم. و کیچیک ال رادیوملا او تایدان گلن ماهنی لارلا ایچیمی بوشالداردیم. رحمت لیک آنام دئیه‌ردی «آخیر بو رادیو سنی درس‌ده ن سالار!» و من قولاق آساردیم: «دورنالار گلدی... تکجه سن گلیب چیخمادین، هاردا قالمیسان...»
آمما رادیو منی درس‌ده‌ن دئییل، هر شئی‌ده ن سالمیشدی. اؤزومده‌ن بئله. هر ده‌نیزی گؤره‌رکن خزردیر سانیردیم، هر قوشو اوچارکن دورنادیر سانیردیم، و هر گیتاری...! یوخ، او تار اولا بیلمزدی! بونا گؤره بو سونلاردا ائوده دائیما داعوا اولاردی. و من ائله بیلردیم قیزلا آناسی ال بیر اولوبلار کی منی باشلاریندان ائله‌یه لر. بونا گؤره منده غضب‌له‌ندیم. قیشقیردیم :
ــ آخی نه خبر دیر؟ کس بو رادیو شو‌غریبین سـسین!
آیاتای باخدی منه. ائله بیل گؤزله‌میردی منده‌ن بو غضبی! « سی.دی چالغیسینی» سؤندوروب کوسولو ائوده ن باییرا چیخدی. گئجه ده یوباندی. و من نیگاران قالدیم.
خانیما دئدیم « بو نه اوشاق یئتیرمک دیر؟ لاپ بوراخمیسان اؤز باشینا! »
ـــ چوخ باش‌باشا قویورسان اوشاقلن! خانیم دئدی. گؤردوم حاقلی دیر...

***
نئچه گون برک خسته‌له‌ندیم. آیاتایین اوره‌یینی آلماغا بیر یولاق آختاریردیم. زوراکی قالخیب کیتاب رفه‌سینده آختارارکن بیرجه وطن‌ده ن گتیردیگیم اوشاق کیتابی « بالاجا قارا بالیق » گؤزومه ده یدی. چاغیردیم قیزی کی گؤتوروب اونو منه اوخوسون. بیلیردی خسته‌یم. اودا اوره ییمده یول ائتمک ایسته ردی. گلیب یانیمدا اوتوردو... گؤردوم گئنه باش‌باشا قالمیشیق، آنجاق اوره یی دولو. پنجره لرده ن دونوق الوان گوللر گؤزو اوخشاییردی. آیاتایین ساچلاری عطیر ساچیردی. و گولنده منه ائله او آیاتای ایدی. گوله‌گوله شیرین دیلی ایله باشلادی اوخوماغا : «بیری یوخ ایمیش ـ بیری یوخ ایمیش...»!
بیر آز سونرا، قاه قاه ایله گولمه‌یه باشلادی. شاشیردیم. سونرا دایاندی و آرتیق اوخویا بیلمه‌دی. دؤنوب گؤردوم یئنی یئتمه قیزیم کیتابی ترسه‌سینه الینه گؤتوروب اوخوماق ایسته ییر... گؤردوم ال لری دونوخوب، او گوللر کیمی...

سون
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
* فارسجادا « روروک» آدلانان شئی، «بهزادی» جنابلارینین سؤزلوگونده «دوراجاق» معنی ائدیلمیشدیر.